دپارتمان روان شناسی موسسه نگاره (تحت برنامه ریزی استاد محمدی)

ارشد روانشناسی - دکتری روانشناسی

توضیح ساده ای از هوش

پنجشنبه 11 دي 1348

 

توضیح ساده ای از هوش

 

 

چه اتفاقى افتاد که انسان، همان انسانى که روزگارى براى فرار از آسیب حیوانات روى درخت مى خوابید و از سنگ و ریشه و ساقه هاى گیاهان براى حفظ جانش استفاده مى کرد!... توانست به ماشین پرنده، شکافتن اتم، نفوذ در دل اقیانوس و فضا و هزاران اندیشه نوى دیگر فکر کند.
او از همان روزى که با دستانش تمام ناشناخته هاى اطراف را لمس کرد و با فکر توانمندش با سایر همنوعان ارتباط برقرار کرد، قدرت خارق العاده اى را به نمایش گذاشت تا نشان دهد حیوانى فهیم و هوشمند است که با نیروى دست و مغز خود این برترى را نشان مى دهد.
در همین راستا بود که نه تنها نسبت به سایر موجودات تفاوتهاى عمده اى را نشان داد، بلکه بر مبناى همین هوش و خرد عده اى از انسانها از عده دیگر متمایز شدند و افراد هوشمند و باخرد اسبابى در دست گرفتند که گروهى از نعمت به کارگیرى آن چندان بهره اى نداشتند. کلیدى که بسیارى از درها را باز مى کرد! با همین باور بود که کم کم به این نتیجه رسیدند عده اى نسبت به عده دیگر خوش فکرتر هستند و سعى کردند این تفاوتها را به شکلهاى مختلف بیان کنند و از همان کودکى به آموزش استفاده از نیروى اندیشه و هوش انسانى بها دادند.
اگر اهل دیدن کارتون باشید، حتما کارتون «ایکیو سان» همان پسر باهوشى که با کمى تأمل اندیشه هاى نویى را ارائه مى داد، به خاطر دارید. خلق این کارتون براى کودکان سنین پایین گویاى این تفکر بود که از نیروى فکر خود استفاده کنید.
در واقع نام این پسر تداعى «IQ» بود! اصطلاحى که این روزها زیاد استفاده مى شود و حتى در بین کودکان نیز مى شنویم که در لابه لاى جر و بحث هاى کودکانه شان، آنجا که مى خواهند به دوستشان نشان دهند کارى از سر بى عقلى کرده است، به طعنه مى گویند.!؟ «IQ»

 

*«IQ» چیست؟

IQ یا همان «Inteligence Quotient» عبارت است از بهره هوشى و با کمک آن مى توان توانایى ذهنى یک شخص را نسبت به سایر افراد از همان گروه سنى ارزیابى کرد که با استفاده از تستهاى هوش بررسى و محاسبه مى شود.
نخستین تست هوش در سال (1904) توسط روانشناسى به نام «Alfred Binet» در فرانسه طراحى شد. دولت از او خواسته بود راهى پیدا کند که کودکان در مدرسه دسته بندى شوند و آنهایى که هوش معمولى دارند را از افراد کندذهن جدا کنند. منظور از این کار این بود که هر گروه در کلاس و شرایط آموزشى خاص خود قرار گیرد تا با توجه بیشتر از وقفه و موانعى که در امر تحصیل آنها بود، جلوگیرى شود. کار بر این اساس بود که یک سرى آزمون تهیه کردند و فرض را بر این گذاشتند که اگر 70% از کودکان 8 ساله بتوانند از عهده آن برآیند معیار خوبى براى ارزیابى کودکان 8 ساله معمولى به دست آمده است و به دنبال آن اصطلاح IQ را مطرح کردند و حاصل نسبت سن مغزى به سن سالهاى عمر ضربدر عدد 100 را بهره هوشى نامیدند.
براى نمونه اگر کودک 8 ساله اى مى توانست از تست کودک 10 ساله امتیاز مناسب را به دست آورد، نتیجه بهره هوشى او عبارت بود از: 125 = 8 ÷ (100 * 10) = IQ هوش چیست؟ با تعاریفى که از «IQ» ارائه شد، به راحتى مى توان دریافت که فاکتور اصلى و مورد نظر در این ارزیابى هوش است. صفت و ویژگى اى که افراد را از هم متمایز مى کند و باعث شده است این روزها به مدارس «تیزهوشان» رنگ و رونقى داده شود!!
بهره و توان هوشى مفهومى پیچیده است که تحت تأثیر فاکتورهاى محیطى و بیولوژیک است. «هوش» ابزارى است که انسان به کار مى گیرد تا بیاموزد، به خاطر بسپارد و مشکلات را حل کند و به طور کلى با استفاده از آن مى تواند بهتر و مؤثرتر با دنیاى اطرافش ارتباط برقرار کند.

 

براساس نظر کارشناسان علم روانشناسى مى توان هوش را چنین تعریف کرد:

- ساز پذیرى عمومى و کلى با مشکلات جدید زندگى.

- توانایى به کارگیرى فکر.

- ظرفیت پذیرش اطلاعات جدید و میزان اطلاعات موجود.

- توانایى تشخیص فهم و استدلال و...

اغلب مردم درک، تصور و به عبارتى باورى درونى نسبت به این توان دارند. استفاده از صفاتى چون باهوش، کندذهن، کودن، سفیه، نادان، زیرک و... نشان دهنده همین اعتقاد است، اگرچه هنوز بین افراد تعریف جامع و همه گیرى براى هوش وجود ندارد.

* آیا هوش ارثى است؟
تصور اینکه میزان هوش را مى توان اندازه گیرى کرد در قرن 19 توسط دانشمند انگلیسى «Francis Galton» مطرح شد. دیدگاه کلى زمان او این بود که نژاد انسانى تعداد کمى نابغه و تعداد کمى سفیه دارد و بقیه ترکیبى از افراد هوشمند هستند. او قابلیتهاى هوشى را مانند ویژگیهاى جسمى موروثى مى دانست، همانند آنچه در مورد رنگ مو، چشم و پوست اتفاق مى افتد.
در طى بیش از 3 دهه گذشته صدها کارشناس با درجه و امتیازبندى هاى متفاوت سعى داشته اند شرایطى ایجاد کنند که هوش به طرز قابل توجهى افزایش یابد. به همین خاطر در طى چند سال بر روى یک سرى افراد آزمایشهایى انجام دادند و با صرف هزینه هاى بالا بر روى آنها آموزشهایى انجام شد.

پس از پایان کار آموزش نتیجه چنین بود:

1- تفاوت در مقیاس IQ معادل 10-5 واحد شد.

2- ماندگارى مطالب مدت کوتاهى بود و در عرض یک سال پس از تکمیل آموزشها کمرنگ شد.

3- و مهمتر از همه اینکه آنها در چارچوب خاصى آموزش دیدند و تنها در همان محدوده موفق عمل نمودند و در صورت عمل کردن و تغییر تست ها عملکرد خوبى نشان ندادند.

در حال حاضر به این نتیجه رسیده اند که تفاوتهاى فردى در IQ و ظرفیت پردازش اطلاعات شدیداً تحت تأثیر فاکتورهاى موروثى است و آموزش و تمرین و تکرار تا 15% میزان IQ را تغییر مى دهد.

* امتیازبندى در تست IQ به چه معناست؟
در این تست یک امتیاز میانگین و عدد متوسط 100 را درنظر مى گیرند و انحراف استاندارد را (15) محاسبه مى کنند و براساس آن توزیع نرمال IQ در جوامع چنین گزارش مى شود: - 68% افراد جوامع IQ (115-85) دارند، یعنى (15 100) - 95% افراد IQ (130 - 70) دارند. - 5% هم IQ زیر 70 را به خود اختصاص مى دهند.

 

امروزه تست IQ تنها براى کودکان به کار نمى رود، بلکه برخلاف آنچه در بدو امر اتفاق افتاد، شامل بزرگسالان هم مى شود و نحوه بررسى به شیوه اى است که یک تست مشخص به گروه سنى خاصى داده مى شود و نتیجه علنى و عینى حاصل از تست ها در آنها با نتیجه حاصل از همان تست در گروه سنى مورد نظر مقایسه مى شود.

معایب تست هاى IQ چیست؟
این تستها براى انداه گیرى هوش روش مناسبى است، اما براى تعیین بهره هوشى خیلى بالا یا خیلى پایین چندان صحیح نیست. از این آزمون براى اندازه گیرى هوش در زمینه هاى ریاضى، علوم، تاریخ و... استفاده مى شود. اما جهت سنجش استعداد هنرى و سایر موارد مشابه کارآیى ندارد. از دیگر مشکلات عمده تستهاى IQ مى توان به موارد زیر اشاره کرد.

1- فرهنگ محیط تنظیم تست بر روى این آزمونها تأثیرگذار است و در برخى موارد عملکرد نادرست به دلیل عدم آگاهى و برخورد با بعضى موارد مطرح شده است.

2- به علت تنوع تست ها، امتیازبندى و محاسبات نیز متفاوت است.

3- شرایط روحى و اوضاع و احوال محیطى حاکم بر آزمون دهنده در نتیجه تست تأثیرگذار است.

چند نکته جالب حاصل از یک دوره تست IQ:

- تحقیقات نشان مى دهد کودکانى که از شیر مادر تغذیه مى کنند تا 3 سالگى 15 واحد نسبت به سایر همسالان افزایش IQ نشان مى دهند.

- افراد چشم آبى نسبت به افراد چشم قهوه اى بهتر عمل مى کنند.

- همچنین عملکرد افراد چپ دست در مقایسه با راست دستها بهتر بود. - IQ انیشتین 160 بوده است.

به طور خلاصه تعریف هوش از نگاه وکسلر:
تفکر عاقلانه
عمل منطقی
رفتار مناسب در محیط


گروه: روانشناسی عمومی

 

مطالب دیگر تست هوش و شخصیت روانشناسی
تست شخصیت: کدام تصویر با شما حرف می زند؟ از کدوم در عبور می کنید؟ (تست شخصیت شناسی) تست شخصیت تست سلامت روحی آزمون آدمک ( گودیناف) تفاوت ضریب هوشی (IQ) با هوش هیجانی (EQ) اهمیت اندازه گیری هوش هیجانی آزمون خودشناسی اضطراب تست خودشناسی قوه تصور و خیال تست خودشناسی ( آیا شما خرافاتی هستید ؟ )