دپارتمان روان شناسی موسسه نگاره (تحت برنامه ریزی استاد محمدی)

ارشد روانشناسی - دکتری روانشناسی

معرفی روانشناسی سلامت (بخش دوم)_ روانشناسی سلامت

 

کانون روانشناسی سلامت

(بخش دوم)

 

معرفی روانشناسی سلامت (بخش دوم)_ روانشناسی سلامت

 

 

روانشناسی سلامت در تحلیل سلامت و بیماری از چهار منظر کلیدی بهره می گیرد: مدل زیستی روانی اجتماعی سلامت، سلامت به عنوان پیوستار، مسیرهای مستقیم و غیرمستقیم بین روانشناسی و سلامت، و تمرکز بر تفاوت ها.

مدل زیستی روانی اجتماعی

مدل زیستی روانی اجتماعی توسط اِنجِل (1977) مطرح شد و تلاشی برای ادغام روانشناسی (روان) و محیط (اجتماع) در مدل سنتی زیست پزشکی سلامت بود. عوامل (زیستی) شامل ژنتیک، ویروس، باکتری و عیوب بدنی است. عوامل روانی شامل شناخت ها (مثل انتظارات سلامت)، هیجان ها (مثل ترس از درمان) و رفتارها (مثل سیگار کشیدن، رژیم، ورزش یا مصرف الکل)؛ عوامل اجتماعی شامل هنجارهای اجتماعی رفتار (مثل هنجار اجتماعی سیگار کشیدن یا نکشیدن)، فشار برای تغییر رفتار (مثل انتظارات گروه همسالان، فشار والدین)، ارزش های اجتماعی سلامت (مثل اینکه آیا سلامت به عنوان چیزی خوب یا بد تلقی می شود)، طبقه اجتماعی و قومیت.

 

معرفی روانشناسی سلامت (بخش دوم)_ روانشناسی سلامت

 

سلامت به عنوان یک پیوستار

روانشناسی سلامت تاکید دارد که سلامت و بیماری بر روی یک پیوستار هستند و راه هایی را می کاود که عوامل روانی از طریق آن ها در تمامی مراحل بر سلامت تاثیر می گذارند. فلذا روانشناسی در این موارد دخیل است: شروع بیماری (مثل باورها و رفتارهایی نظیر سیگار کشیدن، رژیم و استرس)، کمک خواستن (مثل ادراک علامت، شناخت های مربوط به بیماری، ارتباط پزشک و بیمار)، سازگاری با بیماری (مثل مقابله، تغییر رفتار، حمایت اجتماعی، ادراک درد)، پیشرفت بیماری (مثل استرس، تغییر رفتار) و پیامدهای سلامت (مثل کیفیت زندگی، طول عمر). این دیدگاه در شکل 1.2 به تصویر کشیده شده است.

 

معرفی روانشناسی سلامت (بخش دوم)_ روانشناسی سلامت

 

رابطه روانشناسی و سلامت

روانشناسان سلامت مسیر بین روانشناسی و سلامت را هم مستقیم و هم غیرمستقیم می دانند. مسیر مستقیم در ادبیات فیزیولوژیک تجلی یافته و در تحقیقات پیرامون اثر استرس بر روی بیماری های قلبی و سرطان خود را نشان می دهد. از این دیدگاه، شیوه ای که شخص زندگی اش را تجربه می کند (من احساس استرس می کنم) اثر مستقیمی بر روی بدنش دارد که می تواند وضعیت سلامتش را تغییر دهد. مسیر غیرمستقیم بیشتر در ادبیات رفتاری تجلی یافته و با تحقیقاتی که سیگار کشیدن، رژیم، ورزش و رفتار جنسی را بررسی می کنند به تصویر کشیده می شود. از این دیدگاه، شیوه ای که شخص فکر می کند (من احساس استرس می کنم) بر شیوه رفتار او (من میخواهم سیگار بکشم) اثر دارد که آن هم به نوبه خود بر روی سلامت شخص تاثیر می گذارد. مسیرهای مستقیم و غیرمستقیم در تصویر 1.3 نشان داده شده اند.

 

معرفی روانشناسی سلامت (بخش دوم)_ روانشناسی سلامت

 

تفاوت ها

سلامت و بیماری از جنبه های متعددی از جمله موقعیت جغرافیایی، زمان، طبقه اجتماعی و جنس تفاوت دارند. روانشناسی سلامت این تفاوت را با تمرکز بر نقش رفتار بررسی می کند. ولی با این وجود، تفاوت بین افراد وجود دارد و این نیز کانون روانشناسی سلامت است. به عنوان مثال، دو نفر ممکن است هر دو بدانند که سیگار کشیدن برایشان بد است اما تنها یکی از آن ها سیگار را ترک کند. عینا، دو نفر ممکن است برآمدگی ای در سینه خود مشاهده کنند اما یکی از آن ها به پزشک مراجعه کند. همچنین دو نفر ممکن است هر دو سکته قلبی کنند اما یکی از آنها ظرف شش ماه مجددا حمله قلبی پیدا کند، در حالی که دیگری کاملا سالم بوده و ظرف یک ماه به سر کار خود باز گردد. این تفاوت بیانگر این است که بیماری و سلامت نمی توانند صرفا از لحاظ شدت توضیح داده شوند (یعنی نوع سرطان، شدت حمله قلبی) یا دانش (مثلا سیگار مضر است)، اما سایر عوامل باید نقشی کلیدی داشته باشند. برای یک روانشناس سلامت، این عوامل محور این رشته هستند و شامل طیف وسیعی از متغیرهای روانشناختی نظیر شناخت، هیجان، انتظارات، یادگیری، فشار همسالان، هنجارهای اجتماعی، مقابله و حمایت اجتماعی  می باشند. این سازه ها پیچ و مهره های روانشناسی هستند. مفهوم تفاوت در تصویر 1.4 نشان داده شده است.

 

معرفی روانشناسی سلامت (بخش دوم)_ روانشناسی سلامت

آینده روانشناسی سلامت چیست؟

روانشناسی سلامت حوزه ای در حال توسعه در انگلستان، اروپا، استرالیا، نیوزیلند و امریکاست. این برای بسیاری از دانشجویان مستلزم طی کردن دوره روانشناسی سلامت به عنوان مدرک روانشناسی شان است. برای برخی دانشجویان، روانشناسی سلامت بخشی از درسشان برای سایر رشته های مرتبط، نظیر پزشکی، پرستاری، مطالعات بهداشتی و دندان پزشکی است. ولی با این وجود، علاوه بر مطالعه روانشناسی سلامت در مرحله مقدماتی، تعداد فزاینده ای از دانشجویان مدارج بالاتری را در روانشناسی سلامت به عنوان راهی برای توسعه حرفه شان در این حوزه طی می کنند. این منجر به بحث هایی درباره آینده روانشناسی سلامت و نقش های محتمل برای روانشناسان سلامت شده است. تا به امروز، این بحث ها سه مسیر حرفه ای احتمالی را برجسته ساخته اند: روانشناس سلامت بالینی، روانشناس سلامت حرفه ای، و روانشناس سلامت آکادمیک.

 

برای دریافت "بخش اول و دوم" کلیک کنید (دانلود فایل با فرمت PDF)